سایت ورمی کمپوست در منازل روستايي ورمي كمپوست حاصل فعاليت بيولوژيك يك نوع كرم خاكي است اين جانور از مواد آلي موجود در طبيعت تغذيه كرده و آن ‌را به كود آلي مغذي تبديل مي‌كند.اين كود اصلاح‌كنندة خصوصيات فيزيكي، شيميايي و  بيولوژيكي خاك است. ورمي‌كمپوست علاوه بر قابليت جذب آب با حجم بالا، شرايط مناسب جهت دانه‌بندي و قدرت نگه‌داري مواد غذايي مورد نياز گياهان را فراهم مي‌نمايد. ورمي‌كمپوست حاوي عناصر غذايي ماكرو و ميكرو است، كه به‌تدريج آن‌ها را در اختيار گياه قرار مي‌دهد . ورمي كمپوست قابل استفاده در كليه محصولات زراعي، باغي و گلخانه‌اي مي­باشد. مقدار مصرف حدود 20-10 كيلو در متر مربع و 20-10 تن در هكتار است. در چالكود در ختان و درختچه ها حدود 5-2 كيلو در هر درخت است. ورمی کمپوست یک نوع کود آلی هوموسی است که توسط کرم خاکی تولید می شود. از هر 10 تن کود حیوانی: 6  تن ورمی کمپوست تولید می شود سطح سایت :250 متر  مربع میزان کرم مورد استفاده :200 کیلوگرم میزان کود حیوانی مصرف شده :6-5 تن بستر مناسب برای کرم :کود حیوانی –ضایعات کشاورزی-زباله خانگی ، كمپوست کار با زباله خانگی سخت تر است چون دما ورطوبت باید کنترل شود وتلفات کرم بیشتر می شود برای ساخت بستر طول آن فرقی نمی کند هر اندازه که باشد عرض آن حتما  باید 5/1متر و ارتفاع آن 20 سانتی متر باشد زیر سازی بستر با بتون و  شیب 5/1-1 درصد باشد به ازای هر متر مربع بستر باید 1 کیلوگرم  کرم اضافه شود هر کیلوگرم معمولا با بستر شامل 300-200 کرم بالغ همراه ککون ولارو می باشد رطوبت مورد نیاز :  80  درصد                      دمای مورد نیاز : 25  درجه سانتی گراد در تابستان سایبان مورد نیاز است ودر زمستان باید رطوبت کمتر باشد در طول 5-3 ماه با شرایط مساعد دما و رطوبت لازم کود آماده می شود برای برداشت کود :چون کرم نور گریز است قسمت پایین بستر قرار می گیرد ومی توان کود را لایه لایه برداشت کرد یا می توان کل بستر را به صورت کپه قرار دهیم وبستر جدید کنار آن بریزیم کرمها به بستر جدید نقل مکان می کنند وقسمت کود پس از سرند شدن آماده است وکمپوست با رطوبت 2-1 درصد بسته بندی می شود تابستان : هر صبح اول وقت و شب باید بستر آب پاشی شود زمستان :آب کمتری نیاز است زمانی که هوا خیلی سرد است بستر باید به صورت تپه و ارتفاع بلندتر درست شود کرم حتما باید همراه بستر خریداری شود که حتما کوکون ولارو موجود باشد –کرم خالص کارایی ندارد رقم کرم :izinaphotona زمانی که با کود حیوانی کار می کنیم کل کود حیوانی را یکباره وارد بستر می کنیم اما زباله خانگی را نمی توان یکدفعه اضافه کرد و باید هر 10 روز یکبار اضافه شود در کنار هر سایت باید یک مولد کرم داشته باشیم که معمولا يك متر مربع را به این کار اختصاص می دهیم هوا دهی :برای هوادهی سایت هر ماه دو بار این کار را انجام می دهیم و بستر را به آرامی با بیل يا چهار شاخ  بر می داریم و دوباره سر جایش قرار می دهیم طوری که کرمها ضربه نبینند در هر متر مربع از سایت اگر مقداری شن و ماسه و پوست تخم مرغ ریخته شود برای هوا دهی سایت مناسب است مقدار مورد استفاده ورمي كمپوست: نهالستان: 2- 1 کیلوگرم در متر مربع انواع ، گلها :2- 1 کیلوگرم در متر مربع درختچه های تزئینی: 3- 2 کیلوگرم در متر مربع گیاهان گلدانی:  20- 10   رصد حجم گلدان ورمي كمپوست حاصل فعاليت بيولوژيك يك نوع كرم خاكي است اين جانور از مواد آلي موجود در طبيعت تغذيه كرده و آن ‌را به كود آلي مغذي تبديل مي‌كند.اين كود اصلاح‌كنندة خصوصيات فيزيكي، شيميايي و  بيولوژيكي خاك است. ورمي‌كمپوست علاوه بر قابليت جذب آب با حجم بالا، شرايط مناسب جهت دانه‌بندي و قدرت نگه‌داري مواد غذايي مورد نياز گياهان را فراهم مي‌نمايد. ورمي‌كمپوست حاوي عناصر غذايي ماكرو و ميكرو است، كه به‌تدريج آن‌ها را در اختيار گياه قرار مي‌دهد . ورمي كمپوست قابل استفاده در كليه محصولات زراعي، باغي و گلخانه‌اي مي­باشد. مقدار مصرف حدود 20-10 كيلو در متر مربع و 20-10 تن در هكتار است. در چالكود در ختان و درختچه ها حدود 5-2 كيلو در هر درخت است.       آموزش روشهای تهیه کمپوست و ورمی کمپوست این وبلاگ متعلق به دفتر امور زنان روستایی و عشایری است و استفاده از مطالب وبلاگ با ذکر منبع آزاد است اصول پرورش کرم خاکي(پیوست)   پیوست (نمونه برنامه کسب و کار توليد کود آلي با استفاده از کرم) 1            خلاصه مديريتي 1-1              مقدمه براي نگهداري از گياهان بويژه مزارع، گلخانه‌ها و درختان ميوه نيازمند مواد آلي مي‌باشيم. قدرت لايزال پروردگار با خلقت موجودي ارزشمند بنام كرم خاكي توانسته يكي از عمده­ترين نيازمندي‌هاي بستر گل و گياه يعني مواد آلي را با وجود فضولات اين جانور تأمين نمايد. ورمي كمپوست حاصل فعاليت بيولوژيك يك نوع كرم خاكي است اين جانور از مواد آلي موجود در طبيعت تغذيه كرده و آن ‌را به كود آلي مغذي تبديل مي‌كند. در حال حاضر ورمي‌كمپوست به‌عنوان تنها كود آلي بيولوژيك در دنيا شناخته شده و فرايند كمپوست را به‌صورت بيولوژيك انجام مي‌دهد. ورمي‌كمپوست در خواص فيزيكي،‌ شيميايي و بيولوژيكي خاك تأثير بسزايي دارد. اين كود اصلاح‌كنندة خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك بوده و علاوه بر وزن مخصوص كم، فاقد هر گونه بو، ميكروارگانيسم‌هاي پاتوژن، باكتري‌هاي غير هوازي، قارچ‌ها و علف‌هاي هرز مي‌باشد. ورمي‌كمپوست علاوه بر قابليت جذب آب با حجم بالا، شرايط مناسب جهت دانه‌بندي و قدرت نگه‌داري مواد غذايي مورد نياز گياهان را فراهم مي‌نمايد. ورمي‌كمپوست حاوي عناصر غذايي بسيار غني به‌ويژه ازت بوده كه به‌تدريج آن‌ها را در اختيار گياه قرار مي‌دهد (اين نكته از نظر حاصل‌خيزي خاك بسيار پراهميت است.) اين كود در مقايسه با ساير كودهاي آلي داراي ميزان عناصر اصلي غذايي بالاتري است. ورمي‌كمپوست علاوه بر عناصر ماكرو مانند ازت، فسفر و پتاسيم كه در فعاليت‌هاي حياتي گياه نقش اساسي دارند حاوي عناصر ميكرو مانند آهن، مس، روي و منگنز نيز مي‌باشد. علاوه بر اين با داشتن موادي مانند ويتامين B12 و اكسين عوامل محرك رشد گياه را فراهم مي‌آورند. ورمي كمپوست قابل استفاده در كليه محصولات زراعي، باغي و گلخانه‌اي مي­باشد. 1-2        اهداف توليد کود آلي ورمي‌کمپوست ·         استفاده بهينه از زباله­هاي حيواني موجود و تبديل آنها به کود آلي و فروش کود حاصله ·         استفاده بهينه از زباله­هاي خانگي موجود و تبديل آنها به کود آلي و فروش کود حاصله ·         پرورش کرم جهت توليد كود و فروش 1-3       رسالت ·               ايجاد ارزش از طريق توليد کود آلي با کيفيت بالا و استاندارد ·               ايجاد درآمد زایی 1-4       هزينه‏هاي راه‏اندازي (سرمايه گذاري ثابت) 1-4-1            زميـن       زمين مورد نياز اين طرح يک زمين حداقل يک هکتاري است که در صورتي که بتوان يک زمين چهار هکتاري تهيه نمود اين طرح از بازدهي خوبي برخوردار خواهد شد. با توجه به اينکه هزينه حمل و نقل در اين نوع فعاليت با توجه به قيمت فضولات و زباله مصرفي مقرون به صرفه نيست حتي­الامکان بايد در اجراي اين طرح زمين مورد نظر در محلي انتخاب شود که هزينه­هاي حمل و نقل به حداقل برسد. اگر بتوان در نزديکي مجتمع­هاي دامداري که چندين دامداري در کنار هم فعاليت مي­کنند اين واحد راه اندازي شود دسترسي به مواد اوليه بسيار آسان و با هزينه حمل و نقل حداقل انجام خواهد شد که در سود دهي طرح تاثير زيادي خواهد داشت. 1-4-2             محوطه سازي براي آماده سازي زمين براي توليد کود هوموس در روشهاي مختلف توليد کود لازم است که فعاليتهاي آماده سازي مختلفي روي زمين صورت گيرد. در روشهاي مختلف توليد کود با استفاده از کرم هزينه آماده سازي زمين نيز متفاوت است. در روش کانال بازاي هر متر مربع کانال کشي 2000 تومان هزينه در بر دارد. در زير هزينه­هاي آماده سازي زمين آمده است.           رديف شــرح مقدار هزينه واحد ( هزارريال) هزينه كل (ميليون ريال ) 1 2 تسطيح و خاكبرداري کندن کانال   40000مترمربع     - -     جـــمـــع 0 1-4-3          ساختمانها رديف شــرح زيربنا(m2) هزينه واحد ( هزارريال) هزينه كل (ميليون ريال ) 1 اتاقک 30 400 12    جــــــمـــع 12 1-4-4          ماشين‌آلات رديف شــرح تعداد هزينه واحد(هزار ريال) هزينه كل(ميليون ريال) 1 2 3 4 5 سرند اتوماتيک بيل، بيلچه، چنگک و... فرغون دستگاه هواده تانکر آب  1 3 3 1 1 10000 2000 400 20000 10000 10 6 12 20 10       جـــمـــع 58   توضيح: دستگاه هواده يک دستگاه است که بصورت دستي يا قابل نصب به عقب تراکتور، پشته­هاي فضولات و کرم را در فاصله­هاي زماني مشخص به هم مي­زند تا فرايند ايجاد کود کمپوست توسط کرمها انجام شود.       1-4-5          وسايل نقليه ارقام به ميليون ريال رديف شــرح تعداد هزينه واحد هزينه كل 1 وانت 1 50 50    جــــــمـــع 50   به منظور برداشت از بيل و فرغون استفاده مي­شود و براي حمل بار نيز از يك دستگاه وانت استفاده مي­شود. 1-4-6           تاسيسات اداري ارقام به ميليون ريال رديف شـــرح هزينه كل 1 2 تلفـن وسايل رفاهي كاركنان 2 2       جــــــمـــــع 4 1-4-7          هزينه‌هاي قبل از بهره‌برداري ارقام به ميليون ريال رديف شـــرح هزينه كل 1 2 هزينه تهيه طرح، مشاوره، اخذ مجوزها و ثبت تسهيلات آمــوزش 5/2 5/1       جــــــمـــــع 4 1-4-8          جمع كل سرمايه‌گذاري ثابت شـــرح هزينه ( ميليون ريال ) محوطه سازي و ساختمان ماشين آلات وسايل نقليه تاسيسات اداري هزينه­هاي قبل از بهره‌برداري 12 58 50 4 4 جــــمــــع 128 پيش بيني نشــده ( معادل %5   اقلام فوق) 6.4 جمـــــع كل 134.4 1-5             هزينه‌هاي توليد براي يك سال اول هزينه عملياتي مشتمل بر هزينه مواد اوليه، ملزومات توليد، تاسيسات عمومي، ‌انرژي، قطعات يدکي، تعمير و نگهداري،‌ نيروي انساني، هزينه­هاي بالاسري نيروي انساني، بالاسري کارخانه و بالاسري مديريتي مي­باشد که همراه با هزينه­هاي استهلاک و مالي، هزينه­هاي توليد ساليانه را تشکيل مي­دهند. دراين بخش مباني اين برآورد شرح داده شده است: جدول 1-5         هزينه‌هاي توليد براي يك سال اول رديف شرح واحد مقدار قيمت واحد (هزار ريال) هزينه کل (ميليون ريال) 1          فضولات حيواني تن 1605 100000 160.5 2          كرم كيلوگرم 50 400 20 3          هزينه­هاي سوخت ــــــ 3000 1 3 4          هزينه حقوق و دستمزد نفر 3 2000 72 5          هزينه مديريت و حسابداري ــــــ   300 36 6           هزينه­هاي بازاريابي و فروش       10 7          هزينه کارشناس       10 8          تعمير و نگهداري ماشين آلات و خودروها       20 9          هزينه استهلاک       10 10      آب برق گاز تلفن       3 11      هزينه بيمه       18 12      هزينه هاي پيش بيني نشده       20 جمع 382.5 2           محصولات حاصل شده محصولات در ابتدا شامل دو محصول مي­باشد: ·        کود ورمي کمپوست ·        کرم توليدکننده کود براساس‌ آناليزها و تجزيه‌هايي‌ شيميايي‌ بر روي‌ كرم‌هاي‌ خاكي ‌پرورشي‌ معلوم‌ گرديده‌ است‌ كه‌ كرم‌هاي‌ خاكي‌ حاوي‌ 70ـ60 درصد پروتئين‌ خام‌ و دارا بودن‌ اسيد آمينه‌هاي‌ ضروري‌ از قبيل‌ آنالين‌، ليزين‌، سستئين‌ و..، ويتامين‌هاي‌ مختلف‌ از جمله‌ ويتامين‌هاي‌ گروه‌ B، عناصر معدني‌ مانند، آهن‌، منگنز، كلسيم‌ و مواد غير قابل‌ هضم‌ بسيار كم‌ مي‌باشد. دومين‌ محصول‌ توليدي‌ كود بيولوژيك‌ يا ورمي ‌كمپوست‌ مي‌باشد كه‌ اين‌ كود داراي ‌عناصر غذايي‌ بسيار غني‌ به‌ ويژه‌ ازت‌ بوده‌ و تدريجاً آنها را در اختيار گياه‌ قرار مي‌دهد (اين‌ نكته‌ از نظر حاصلخيزي‌ خاك‌ بسيار پراهميت‌ است‌). ورمي‌ كمپوست‌ چندين‌ برابر وزن‌ خود، آب‌ را در خود ذخيره‌ مي‌كند و با تغيير دانه‌بندي‌ و قدرت‌ نگهداري‌ مواد غذايي‌ مورد نياز گياهان‌ در خواص‌ فيزيكي، شيميايي‌ و بيولوژيكي‌ خاك‌ تاثير به‌سزايي‌ دارد.يك‌ نواختي‌ دانه‌بندي‌ ورمي ‌كمپوست‌ و بي‌بو بودن‌ آن‌ از نكات‌ برجسته‌ اين‌ كود توليدي‌ مي‌باشد. مقايسه کودهاي آلي با کودهاي شيميايي در يک دوره آزمايش شش ساله چنين نتيجه گيري شده که جمع محصولهاي گلداني که در آنها کود حيواني داده بودند، با جمع فراورده­هاي گلداني که کود سبز دريافت داشته بود، تقريباً برابر بود. چنانچه اين توليدات با محصول گلدان­هاي شاهد (عاري از کود آلي) مقايسه گردد، معلوم مي­شود که مقدار محصول اين گلدان­ها خيلي زيادتر از محصول گلدان­هاي شاهد بوده است. دليل افزايش محصول در آزمايشهاي بالا آن است که بر اثر معدني شدن اين نوع مواد آلي، مواد غذايي محتوي آن آزاد شده و در دسترس گياهان قرار مي­گيرند. نکته جالب توجه ديگر آن است که نه تنها بين کودهاي آلي و شيميايي هيچ گونه سازش ناپذيري يا اثر منفي وجود ندارد، بلکه اين دو نوع کود مکمل هم بوده و کاستي­هاي يکديگر را جبران مي­کنند. کودهاي آلي تأثير کودهاي شيميايي را در عمل مساعدتر نموده، و در مقابل، کودهاي شيميايي با ازدياد عملکرد فرآورده­هاي زراعي، بقاياي آنها را که در زمين توليد هوموس (کود آلي) مي­کند، افزايش مي­دهند. با توجه به اهميت استفاده و کاربرد کودهاي آلي در کشاورزي و مصرف فراوان اين نوع از کودها جهت افزايش عملکرد و حفظ محيط زيست توليد کود آلي بيولوژيک با کيفيت ممتاز، موثر و قابل تأمل به نظر مي­رسد.   جدول شماره 2: تركيب شيميايي مدفوعات كرم‌هاي خاكي در مقايسه با همين مواد در خاك بر حسب (لونت و جاكوبسون 1944) خاك زراعي خاك جنگلي عمق نمونه‌ها عناصر مدفوعات 15-0 سانتي ‌متر 40-20 سانتي‌ متر مدفوعات A1 A3 B كلسيم تبادلي 2790 1990 481 294 747 155 171 منيزيم تبادلي 492 162 69 418 140 43 59 پتاسيم تبادلي 358 32 27 230 138 32 25 فسفرقابل‌جذب 67 9 8 9 7 3 3 نيترات 9/21 7/4 7/1 ـ ـ ـ ـ درصد كربن كل 17/5 35/3 11/1 6/15 9/5 1/2 1 درصد ازت كل 353/0 146/0 81/0 625/0 327/0 13/0 064/0   7/14 8/13 8/12 1/25 1/18 3/16 0/15   7 4/6 6 3/5 6/4 6/4 7/4 درصداشباع‌باري 93 74 55 63 32 18 12     2-1-1      کرم در کنار توليد کود در صورتي که مسائل پرورشي کرم به درستي رعايت شود کرمها تکثير بسيار زيادي خواهند داشت به طوري که هر کرم پس از  3ماه مي­تواند به 36 کرم و 34 تخم تبديل شود که هر تخم حاوي 4 کرم است. فروش اين کرمهاي مازاد منبع درآمد دوم تعاوني است. در مورد ميزان رشد و تکثير کرمها اين امر تا حد زيادي بستگي به شرايط زندگي کرمها دارد بصورتي که ممکن است 50 کيلوگرم کرم بعد از گذشت يک سال همان 50 کيلوگرم باقي بماند به دليل تلفات زياد کرمها يا اينکه ممکن است 50 کيلوگرم کرم پس از يک سال به 5 برابر تبديل شود و اين بستگي به محيط و تغذيه کرمها دارد. مهمترين گونه کرم مورد استفاده براي توليد ورمي کمپوست گونه Eisenia foetida  مي­باشد که به دليل سرعت رشد و تکثير بالا و توانايي کافي براي مصرف انواع مواد آلي، مورد توجه فراوان قرار گرفته است. در حال حاضر از ورمي کمپوست بيشتر در سبزيکاري­ها، خزانه و نهالستانها به عنوان يک کود گلداني براي پرورش گياهان زينتي استفاده مي­شود. در کشور هند و همچنين ايران، اين ماده به عنوان بستر پرورش قارچ خوراکي نيز توصيه شده است. عبور آرام، مداوم و مکرر مواد آلي از مسير دستگاه گوارش کرم خاکي همراه با عمل خرد کردن، سايش، به هم خوردگي و اختلاط که در بخشهاي مختلف اين مسير انجام مي­شود و نيز آغشته شدن اين مواد به انواع ترشحات سامانه گوارشي مانند ذرات کربنات کلسيم، مواد مخاطي، متابوليتهاي مختلف حاصل از ميکرو ارگانيسمهاي دستگاه گوارش و بالاخره ايجاد شرايط مناسب براي سنتز اسيدهاي هوميک، در مجموع مخلوطي را توليد مي­کند که خصوصياتي کاملا" متفاوت با مواد فروبرده شده پيدا کرده است. فرآورده­اي که ورمي کمپوست خوانده مي­شود و از لحاظ کيفي، ماده آلي با pH تنظيم شده، سرشار از مواد هوميک، عناصر غذايي به شكل قابل جذب براي گياه، داراي انواع ويتامين­ها، هورمونهاي رشد گياه و آنزيمهاي مختلف است. از لحاظ ظاهري به صورت دانه­اي شکل با رنگ تيره بدون بوي نامطبوع و داراي قابليت عرضه تجاري است. تجديد چرخه مواد آلي به عنوان عاملي کليدي براي ارتقا سطح حاصلخيزي خاکها و حفظ بهداشت محيط زيست محسوب مي­شود و کرمهاي خاکي مي­توانند در اين تجديد چرخه نقش اساسي داشته باشند. استفاده از اين جانوران مفيد براي تبديل انواع مواد زايد طبيعي مثل بازمانده­هاي گياهي، فضولات حيواني، مواد زايد کارخانه­هاي صنايع غذايي، زباله­هاي شهري و لجن فاضلابها به کمپوست نتايج رضايت بخشي داشته و توليد تجاري ورمي کمپوست در کشورهاي مختلف از جمله آمريکا، کانادا، هند و ژاپن گزارش شده است. درضمن توليد ورمي کمپوست، کرمهاي خاکي به مقدار زيادي  تکثير شده که پس از جداکردن کود، از اين کرمها به عنوان يک ماده غذايي سرشار از پروتئين، اسيدهاي چرب غير اشباع و املاح مفيد مانند يد در صنايع مرغداري، پرورش ماهي و يا مخلوط در جيره غذايي دام استفاده مي­شود. ارزش غذايي کرمهاي خاکي منوط به سالم بودن مواد بستر پرورش آنهاست. در صورتي که تکثير آنها بر روي مواد آلوده به سموم و يا فلزات سنگين مانند لجن فاضلاب انجام شده باشد به دليل تراکم اين مواد در بافتهاي بدن اين موجود، استفاده از آن مقدور نخواهد بود. 2-1-2     قيمت کرم در حال حاضر قيمت کرم خالص (بدون مخلوط کود) براي توليد کود هر کيلوگرم 40.000 تومان مي باشد. از آنجا که اين کرم داراي سرعت رشد بالايي مي­باشد مي­توان مازاد آن را فروخت يا براي توليد محصولاتي مثل پودر کرم که جايگزيني براي غذاي دام و طيور است استفاده نمود. 2-1-4 مقدار و نوع کرم مورد نياز ميزان کرم لازم با ظرفيت شروع روزانه 1 تن ورودي 50کيلوگرم محاسبه شده است. به تدريج و با افزايش ظرفيت ورودي واحد توليدي کرمها نيز تکثير مي­شوند و به حجم مورد نياز خواهند رسيد. در حال حاضر قميت هر کيلوگرم کرم خالص (بدون مخلوط کود) 40.000 تومان مي­باشد. جدول   برنامه زماني رشد ميزان توليد و رشد مقدار کرم ها ماه 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 مقدار ورودي روزانه (تن) 1 2 3 5 6 6 6 6 6 6 6 6 مقدار کرم (کيلوگرم) 50 100 150 200 300 300 300 300 300 300 300 300 3-1-4 مواد اوليه مورد نياز مواد اوليه مورد نياز براي تهيه کود توسط کرم مي­تواند زباله خانگي يا فضولات حيواني مخصوصا فضولات گاو مي­باشد. 3          تحليل بازار 3-1            معرفي بازار اين کود در حال حاضر به صورت بسته بندي نشده با قيمت هرکيلوگرم 1000 تا 4000 ريال و با بسته بندي با قيمت 4000 تا 6000 ريال در بازار موجود است. محصول ديگر چاي کمپوست است که هنوز در بازار ايران شناخته شده نيست ولي مي­توان آن را با قيمت هر ليتر 20.000ريال در بازار ايران و 32.000ريال در بازار خارج به فروش رساند. قيمتي که در اينترنت ارائه شده است 20$ براي يک گالن 4 ليتري مي­باشد. محصول ديگر خود کرم است که کاربردهاي مختلفي دارد و معادل پودر ماهي است که براي خوراک دام و طيور استفاده مي­شود که ارزانترين قيمت پودر ماهي در حال حاضر هر کيلوگرم 9000 ريال است که با توجه به بهتر بودن کيفيت پودر کرم پيش بيني مي­شود بتوان آن را با قيمت بهتري فروخت. خود کرم نيز چون براي توليدکنندگان کود لازم است بازار خوبي دارد و در حال حاضر با قيمت 200.000 تا 350.000ريال فروخته مي­شود که کاربردهاي ديگري نيز دارد. 3-2           تقسيم بندي مشتريان ·        پيش خريد دولت ·        سازمان پارك‌ها و فضاي سبز شهرداريها ·        توليدکنندگان غذاي دام، طيور و ماهي ·        کشاورزان ·        پرورش دهندگان گل و گياه ·        منازل براي باغچه و گلدان و گلخانه ·        توليدکنندگان دارو ·        توليدکنندگان لوازم آرايشي و بهداشتي ·        توليدکنندگان سطل بازيافت زباله شهري با کرم ·        شرکتهاي صادرکننده کود ·        باغها و مزارع خصوصي و دولتي ·        شرکت خدمات حمايتي کشاورزي 4          بررسي صنعت کود 4-1             صنعت کود دنيا از آنجا که کود آلي جايگزين بسيار مناسبي براي کود شيميايي مي­باشد و به دليل مضر بودن و سرطان­زا بودن محصولات کشاورزي که با کود شيميايي توليد مي­شوند، گرايش به توليد کودهاي طبيعي در دنيا روز به روز در حال گسترش است. فروش سم  و کود شيميايي در سال 2000 ميلياردي به   30 ميليارد دلار رسيد. دو شرکت از بزرگترين توليد کنندگان  کود و سم شيميايي 34 درصد از سهم بازار جهاني را دارا هستند.  ده شرکت از بزرگترين شرکت­هاي توليد سم و کود شيميايي 84 درصد از بازار جهاني را در دست دارند: نام شرکت توليد کننده سم وکود شيميايي در آمد سالانه (دلار) درصد فروش بازار Syngenta (Novartis and Ciba-Geigy) $6,100 20% Pharmacia (Monsanto) $4,100 14% Aventis $3,400 11% BASF $3,400 11% Dupont (Pioneer) $2,500 8% Bayer $2,100 7%       سازمانهاي اشاعه دهنده انقلاب سبز در کشاورزي: 4-1             صنعت کود در ايران اجراي موفقيت آميز سياست­هاي برنامه اول توسعه اقتصادي کشور سبب اقتصادي­تر شدن توليد کشاورزي و افزايش آن را فراهم نمود. اين سياست­ها کشاورزان کشور را به هر چه بيشتر افزودن فرآورده­هاي خود تشويق نمود. متاسفانه در بعضي مناطق و واحدهاي توليدي يکي از روش­هاي نادرست افزايش توليد، مصرف بي­رويه کودهاي شيميايي بوده که توليد را در کوتاه مدت افزايش مقطعي مي­دهد ولي با ادامه اين روند نه تنها در ميان مدت توليدي اضافه نخواهد شد بلکه سبب اتلاف کودها و کاهش توليد و از بين بردن مواد آلي خاک مي­گردد. متاسفانه در حال حاضر در بيش از %50 از خاکهاي تحت کشت ايران کمتر از %1 کربن آلي وجود دارد. لذا ضرورت دارد که سريعاً از کوددهي بي رويه شيميايي جلوگيري و بهينه مصرف کردن کود و حفظ خاکهاي کشور از پي آمدهاي سوء حاصل از مصرف بي­رويه کودهاي شيميايي و کمک به توسعه پايدار کشاورزي، سرمشق کليه دست اندرکاران کشور گردد. متأسفانه مصرف کودهاي شيميايي در کشور نامتعادل بوده و مطابقتي با نياز واقعي گياه ندارد. در حالي که در دهه 1360 کودهاي نيتروژنه و فسفاته در هر سال از روند رشد بيش از ده درصد برخوردار بودند، از مصرف کودهاي پتاسيمي به دلايل نه چندان معقول خبري نبود. در حالي که در کشورهاي پيشرفته نسبت مصرف نيتروژن0(N)، فسفر (P2O5) و پتاسيم (K2O) به ترتيب در حدود 100، 50، 40 است (مقدار متوسط جذب توسط محصولات زراعي معمولاً به نسبت 10، 2، 8) است)، اين نسبت مصرف در ايران تقريباً 100، 80، 5 مي­باشد. چنين به نظر مي­رسد در اين سير عدم تعادل، فسفر کفه سنگين ترازو را به خود اختصاص داده، مواد آلي، پتاسيم و عناصر کم مصرف در کفه سبک قرار داشته­اند. براي افزايش مواد آلي خاکها لازم است از همه منابع آلي ممکن نظير ضايعات کشاورزي، فاضلاب و مواد زائد شهرها استفاده شود تا افزايش توليدات زراعي مطابق کشاورزي پايدار گردد. در جامعه­اي که خوشبختانه ديدگاه وزير کشاورزي چنين باشد که «افزايش توليد نبايد به بهاي تخريب محيط زيست تمام شود»، فراموش کردن مصرف مواد آلي در خاکهاي زراعي براي افزايش توليد قابل اغماض نيست در اين حال موضوع مصرف کودهاي آلي متاسفانه در جامعه کشاورزي ما به بوته فراموشي سپرده شده است. وزارت کشاورزي در نظر دارد تهيه مواد آلي از هر منبع ممکن را عملي سازد تا توليدات کشاورزي کشور با کشاورزي پايدار هماهنگ شود. در اين راستا در ايران 1400 قرار است درصد مواد آلي کليه خاکهاي زراعي با اعمال روشهاي بهينه مديريتي و افزايش کودهاي آلي تا حد يک درصد افزايش داده شود، بنابراين ساخت کودهاي آلي با کيفيت مرغوب از منابع مناسب مورد تأييد وزارت کشاورزي بوده و در اين خصوص قرار است به توليد کنندگان تسهيلات ويژه­اي داده شود. مواد آلي خاک حاصل از فساد و تجزيه باقيمانده­هاي گياهي و حيواني توسط موجودات ذره بيني شامل باکتريها هتروتروفيک، قارچها، اکتينوميستها و ساير موجودات زنده مي­باشد. معمولاً سرعت فساد مواد آلي ساده سريع­تر است و بعضي از ترکيبات آلي مانند ليگنين و هوموس به آساني فاسد نمي­شوند و در نتيجه بيشتر ماده آلي خاک از اين مواد ساخته شده است. 5          پيش بيني فروش 5-1             جدول پيش بيني فروش جدول افزايش ظرفيت ورودي بصورت زير است: برنامه زماني رشد ميزان توليد روزانه ماه 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 جمع مقدار ورودي روزانه (تن) 1 2 3 5 6 6 6 6 6 6 6 6 59 مقدار فروش روزانه کود (تن) 0 0 0 0 1 2 3 3 3 3 3 3 21 فروش ماهانه (تن) 0 0 0 0 30 60 90 90 90 90 90 90 630   جدول 1- فروش در سال اول شرح واحد مقدار (سالانه) قيمت واحد در محل کارگاه(ريال) فروش ساليانه (ريال) ورمي کمپوست کيلوگرم 630000 3000 1.890.000.000 کرم کيلوگرم 5000 300000 1.500.000.000 جمع کل فروش سالیانه( میلیون ریال) 3390000000 6           روش بازاريابي 6-1             حداقل قيمت فروش ميزان توليد سالانه اين واحد توليدي  تن کود و  کيلوگرم کرم مي­باشد که با در نظر گرفتن هزينه توليد براي هر کيلوگرم کود و هر کيلوگرم کرم مي­توان گفت حداقل قيمتي، قيمتي است که بتواند هزينه­هاي خود را پوشش دهد و کمتر از اين قيمت، توليد براي آن توجيه نخواهد داشت. هزينه توليد هر کيلوگرم کود: 630000/404.500.000=642 ريال هزينه توليد هر کيلوگرم کرم: 5000/404.500.000=82000ريال 6-2            روشهاي  بازاريابي از آنجا که سياست دولت در جهت حمايت از راه­اندازي و توسعه اين صنعت مي­باشد و افراد مي­توانند کودهاي توليدي خود را به دولت بفروشد. اما در عين حال روشهاي بازاريابي زير نيز براي فروش محصولات  بکار مي­رود: فروش اينترنتي محصولات: از طريق راه اندازي يک وب­گاه و معرفی محصولات مي­توان محصولات را به داخل و خارج از کشور فروخت. استفاده از وب­گاههاي اينترنتي موجود و عضويت در آنها نيز روش ساده­تر ديگري است. ·                    فروشندگي حضوري: معرفي حضوري محصولات به مشتريان بالقوه توسط ويزيتورها نيز روش مفيد ديگري است. ·          تهيه کاتالوگ: با پخش کردن کاتالوگ در بين مشتريان بالقوه در محل تجمع آنها مثل نمايشگاههاي گل و گياه مي­توان به مشتريان جديد دست پيدا کرد. ·                    حضور در نمايشگاههاي مرتبط ·                    تبليغات در مجلات مرتبط ·                    تهيه پوستر و چسباندن در محلهاي مناسب 6-3           بسته بندي به دليل بالا بودن هزينه حمل و نقل در اين صنعت، عمليات بسته بندي می تواند ابتدا توسط خود افراد صورت گیرد. مهمترين عامل براي بسته­بندي کودهاي آماده شده ميزان رطوبت کودها است که رطوبت 5 تا %7  براي بسته بندي مناسب است. کودها 2 تا 3 روز در سالن انتظار بسته­بندي باقي مي­ماند و سپس با استفاده از دستگاههاي پرس پلاستيک بسته­بندي مي­شوند و سپس توسط دست و غيراتوماتيک کارتن گيري شده و آماده ورود به بازار مي­گردند. بسته­بندي­هاي مناسب براي کود توليدي، در بسته­بندي کارتني 900 گرمي و بسته بندي پلاستيکي 1 و 5 کيلوگرمي مي­باشد که هم اکنون شرکتهاي فعال در اين زمينه از اين اندازه­هاي بسته­بندي استفاده مي­کنند. ولي با در صورت نياز بازار مي­توان در اندازه­هاي ديگري نيز بسته بندي نمود. علاوه بر بسته­بندي در تعاوني مي­توان کود توليد شده را به يک کارخانه بسته بندي منتقل نمود و با استفاده از دستگاههاي بسته بندي خودكار آنها را بسته­بندي نمود. 7          نيروي انساني 7-1             جدول كاركنان هر کدام از افراد شاغل می توانند دارای مدارک زیر باشند. رديف سمت مدرک تحصيلي تخصص و مهارت تعداد نفرات 1 مدير توليد ترجيحا کارشناس زيست شناسي يا کشاورزي آشنا يا علاقه مند با مسائل علمي پرورش کرم 1 2 سرپرست ترجيحا کارداني آشنا به مراحل توليد و تاسيسات 1 3 پشتيباني و خدمات ديپلم آشنا و علاقمند به کار توليد کود توسط کرم خاکي 1                   8          برنامه ريزي مالي جدول سرمايه مورد نياز براي راه اندازي  (ميليون ريال) هزينه هاي راه اندازي 14.4 دارايي بصورت سرمايه‌گذاري اوليه 294.4 مجموع سرمايه اوليه لازم 308.8 دارايي‌ها دارايي‌هاي غيرنقدي سرمايه‌گذاري شده 134.4 سرمايه در گردش (مواد اوليه و حقوق 3ماه) 160 ساير وجه نقد از طريق ايجاد بدهي 0 جريان نقدينگي در ابتدا 160 جمع دارايي‌ها 294.4 بدهي ها بدهي هاي جاري (کوتاه مدت) 0 بدهي هاي بلند مدت (وام) 90 ساير بدهي هاي جاري 0 جمع بدهي ها 90 ترکيب سرمايه برنامه ريزي سرمايه‌گذاري سهامداران 60 سرمايه گذاران 0 مابقي سرمايه مورد نياز 212.8 زيان اوليه (هزينه کرد راه اندازي) 14.4 سرمايه کل 204.4 جمع سرمايه و بدهي ها 294.4 مبلغ کل سرمايه‌گذاري 308.8     8-1            جدول سود و زيان جدول سود و زيان در سال اول فروش (ميليون ريال) جمع هزينه توليد و فروش 404.5 حاشيه سود ناخالص 2.985.5 درصد حاشيه سود ناخالص 88.07 مخارج(ميليون ريال) فضولات حيواني 160.5 كرم 20 هزينه­هاي سوخت 3 هزينه حقوق و دستمزد 72 هزينه مديريت و حسابداري 48 هزينه کارشناس 10 تعمير و نگهداري ماشين آلات و خودروها 40 هزينه استهلاک 10 آب، برق، گاز و تلفن 3 هزينه بيمه 18 هزينه‌هاي پيش بيني نشده 20 جمع هزينه‌هاي عملياتي 404.5 سود ناخالص 2581 نسبت سود خالص به فروش(درصد) 60.72   8-2           تحليل نقطه سربه سر جدول تحليل نقطه سربه سر مقدار فروش ماهانه در نقطه سربه سر 39.275.414 ريال درصد ميانگين هزينه متغير 12 هزينه ثابت ماهانه تخميني 33,708,333ريال   8-3          توضيحات تحليل نقطه سربه سر نقطه سربه سر، نقطه­اي از توليد و فروش را نشان مي­دهد که در آن نقطه، سود و زياني متوجه شرکت نمي‌شود. اين نقطه نشان دهنده آن است که در چه سطحي از توليد بهاي تمام شده کل و درآمد با يکديگر برابري دارند. نقطه سر به سر را مي­توان برحسب واحدهاي فيزيکي توليد شده و يا سطح ظرفيت بهره برداري که در آن درآمد فروش و هزينه­هاي توليدي و عملياتي با يکديگر مطابقت مي­کنند، تعريف کرد. طبق محاسباتي که براساس نرم افزار محاسب براي اين پروژه انجام شد. نقطه سر به سر توليد در اين واحد با ظرفيت عادي معادل82 درصد تعيين شده است.   8-4           جريان نقدي جريان نقدي پيش بيني شده (ميليون ريال) وجه نقد حاصل از فروش 3390 مخارج 1331 جريان نقدي خالص 2058 مانده جريان نقدي 2218     8-5           ترازنامه دارايي‌ها دارايي‌هاي جاري(ميليون ريال) وجه نقد 2218 ساير دارايي‌هاي جاري جمع دارايي‌هاي جاري 2224 دارايي‌هاي بلند مدت 128 جمع دارايي‌ها 2352 بدهي‌ها و سرمايه (ميليون ريال) بدهي‌هاي جاري 0 بدهي‌هاي بلند مدت 90 سرمايه پرداخت شده 218 درآمدهاى نگهداري شده 14.4 درآمدها 2058 جمع دارايي‌ها 2262 جمع بدهي‌ها و سرمايه 2352 8-6           نسبت هاي مالي تحليل نسبت رشد فروش (درصد) 0 درصد از کل دارايي‌ها ساير دارايي‌هاي جاري 0.27 جمع دارايي‌هاي جاري 94.56 دارايي‌هاي بلند مدت 5.44 کل دارايي‌ها 100 بدهي‌هاي جاري 0.00 بدهي‌هاي بلندمدت 3.83 جمع بدهي‌ها 3.83 ارزش خالص 96.17 درصد از فروش فروش 100.00 حاشيه سود ناخالص 88.07 مخارج اداري و فروش 27.35 هزينه‌هاي تبليغات 0.00 سود ناخالص 76.14 نسبت هاي اصلي (درصد) نسبت جاري 0.00 نسبت آني 0.00 بدهي کل به دارايي کل 3.83 درآمد ناخالص به ارزش خالص 113.71 درآمد ناخالص به دارايي‌ها 109.36 حاشيه سود خالص 60.72 درآمد بر سهم 90     پروژه ي آموزشی-  ترویجی مديريت ضايعات و زايدات كشاورزي وخانگی و تهيه كمپوست و ورمي كمپوست  ویژه زنان روستایی     دفتر امور زنان روستایی وعشایری تاریخ تنظیم: فروردین 1389     1- نام يا عنوان طرح/پروژه  مديريت ضايعات و زايدات كشاورزي وخانگی و تهيه كمپوست و ورمي كمپوست  2- ضرورت و دلايل اجرايي (به همراه توجيه اقتصادي)        رشد فزايندة جمعيت، الگوي نامناسب مصرف، شرايط خاص توليد، بالارفتن هزينه‌ها و كاهش قدرت خريد، همگي از جمله عواملي هستند كه توجه به بازيافت را تشديد نموده‌اند  با توجه به تحقيقات انجام گرفته در كشور بيش  از %90 از پس‌مانده‌هاي خانگي و گشاورزي  قابل بازيافت مي‌باشند كه از اين ميان حدود 60 تا %70 آن را مواد آلي تشكيل مي‌دهند. نكته بسيار مهم در اين خصوص آينده‌ نگري و برنامه‌ريزي در مورد دفع مطلوب و نيز استفاده از مقادير زياد مواد زائد خانه هاست. از اين رو كنترل، جمع‌آوري و فراوري  مواد آلي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. لذا پيش‌بيني بودجه لازم، برنامه‌ريزي كوتاه‌مدت و درازمدت و همچنين فرهنگ‌سازي و قانونمند كردن پس‌مانده‌ هاي آلي در برنامه‌هاي آموزشي براي توانمند سازي نيروي انساني  لازم و ضروري است. از آنجايي‌كه زنان خانوار  متولي اصلي دراين موضوع  مي‌باشند مي‌توان با استفاده صحيح از امکانات ساده و با يك برنامه مدون آموزشي فرايند بازيافت پسماندهاي خانگي و تبديل آنها به کمپوست را ترویج کرد ودر جهت توسعه كشاورزي پايدار گام مهمي را برداشت .  بنابراین کمپوست کردن عبارت است از تجزیه شدن وتغییر شکل یافتن مواد آ لی به مواد خاکی شکل. کمپوست کردن یک شکل طبیعی از چرخه زندگی است که دائما در  طبیعت رخ می دهد. کمپوست کردن یک روش با ارزش برای اجتناب از دور ریزی زباله ها و برگرداندن آن هابه چرخه منابع طبیعی وایجاد خاک با ارزش است و دلایل زیادی برای سود مندی واهمیت آن وجود دارد. ورمي‌كمپوست يا كمپوست كردن به وسيله كرم بسيار آسان است و مختص زباله‌هاي غذايي است و مناسب براي مردمي كه در خانه داراي باغچه مي‌باشند و عمل كمپوست كردن را در اين محل انجام مي‌دهند.  توجیه اقتصادی ، اجتماعی و محیط زیستی طرح: ·       ایجاد ارزش افزوده از ویژگی های این طرح ایجاد ارزش افزده است . در واقع موادی که درشرایط عادی فاقد ارزش اقتصادی هستند، یعنی زایدات کشاورزی وخانگی در فرایند تبدیل وبا صرف هزینه اولیه 85000 تومان برای هر خانوار ( در هر خانوار تنها یک بار هزینه می شود) به مواد دارای ارزش اقتصادی ومزایای محیط زیستی تبدیل می شوند. ·       کاهش هزینه های تولید از طریق عدم استفاده از کود شیمیایی و سموم علف کش، استفاده از ورمی کمپوست موجب کاهش رویش علف های هرز می شود.  ·       بهبود کیفیت خاک ، افزایش محصول وبهبود سطح معیشت خانوار  ورمی کمپوست موجب ازدياد حاصل‌خيزي و باروري خاك و افزايش محصول  مي‌شود.  شواهد بسياري وجود دارد كه غلظت كلسيم، سديم، منيزيم، پتاسيم، فسفر و موليبدن قابل جذب در مدفوع كرم‌هاي‌خاكي بيشتر از محيط اطراف آنها مي‌شود. به علاوه ویتامین 12B در ورمی کمپوست  بیشتر از سایر خاک هاست.  وقتي كمپوست به خاك هاي رسي اضافه مي شود باعث سبك شدن اين خاك ها و زماني كه به خاك هاي شني اضافه شود باعث نگهداري بهتر آب مي شود.  مخلوط كردن كمپوست با خاك موجب  جلوگيري از فرسايش  و باعث حاصلخيزي آن و حفظ  تعادل PH و سلامت توسعه ريشه ها در خاك مي شود.  ·       اصلاح الگوی مصرف آب   کرم های خاكي مي توانند بيش از 120 ميليمتر باران در ساعت به درون خاك نفوذ دهند (ا طريق حفاري در خاك) اما بدون وجود كرمهاي خاكي، خاك بندرت بيش از 10ميليمتر باران را در ساعت را در خود نگه مي دارد از آنجايي كه ندرتاً، حداكثر ميزان بارندگي از75 ميليمتر در ساعت تجاوز مي نمايد، در تمام دنيا مي توان گفت كه اين كرمهاي خاكي اند كه آب زيرزميني را تامين مي كنند و همچنين از سيل كه موجب فرسايش شديد خاك مي شود جلوگيري مي كنند. بنابراين با حضور كرم خاكي در خاك نياز به آبياري به نحو چشمگيري كاهش، مي يابد و مي توان به عملكرد محصول عليرغم محدوديت آبياري، مطمئن بود.  ·       ایجاد درآمد   این طرح از چندطریق موجب درآمد زایی می شود.  از یک طرف افزایش محصولات خانگی وبهبود کیفیت آن ها امکان فروش، فرآوری و ایجاد درآمد را برای خانوار فراهم می کند. از سوی دیگر با نهادینه شدن این کار وفرایند اجرایی آن در روستا، خانواربا افزایش تولید کمپوست مواجه شده واقدام به فروش آن خواهد کرد. چرا که با توجه به حجم زبا له ها در سطح خانوار روستایی پس از سه هفته یک دوره تبدیل انجام می شود . با استمرار تبدیل  وتولید، تولید اضافی ایجاد شده وانگیزه های فروش وسود آوری تقویت می گردد.  علاوه براین گروه هایی از زنان نیز می توانند با هدف اشتغال زایی وایجاد درآمد به صورت کارگاهی اقدام به تولیدآن در مقیاس بزرگ نموده وبه دنبال بازاریابی آن باشند. در این مرحله سایر پروژه های دفتر مانند پروژه کارآفرینی وگروه های خودیار می توانند به آن ها کمک کنند. به طور کلی از نظر در امد زایی این پروژه پتانسیل ایجاد دوشرکت تولید کرم وتولید کمپوست را دارد ، که در قالب تشکل های زنان روستایی قابل اجراست. 3- مسائل و مشكلاتي كه طرح/پروژه در جهت برطرف كردن آن مي باشد. ·       استفاده فزاینده از کود شیمیایی وسموم علف کش که موجب تهدید سلامت محصولات وانسان شده است. ·        دفع  غیر بهداشتی زباله در روستاها( در حال حاضر یا زباله ها را می سوزانند  یا دفن می کنند ) ·       آلودگی آب وخاک در اثر استفاده بی رویه از سموم وکودها ودفن زباله ها ·           پایین بودن سطح معیشت خانوار ·       پایین بودن میزان آشنایی با اهمیت بازیافت ونقش اقتصادی ومحیط زیستس آن ·       کمبود فرصت های کارآفرینی واشتغال زایی در مناطق روستایی   4- سوابق اجرايي تجارب ارزشمندی از این پروژه دردنیا وایران وجود دارد.دردنیا سازمان خوار وبار کشاورزی ومواد غذایی  فائو پروژهایی با عنوان ترویج کشت محصولات خانگی درکشورهای یمن وفیلیپین اجرا کرده وتاثیرآن را در تغییر الگوی تغذیه وحفظ سلامت اعضای خانوار وکاهش هزینه های درمانی مورد بررسی قرار داده است. در ایران برنامه کمک های کوچک محیط زیست سازمان ملل  این پروژه را با همکاری وزارت کشور، سازمان محیط زیست وجامعه محلی در یکی از روستاهای شهرستان رامسر اجرا کرده است. در سطح تجاری وکارگاهی تهیه کمپوست دراستانهای کرمانشاه وشیراز وچند استان کشور از طریق بخش خصوصی اجرا شده و درحال حاضرتولیدات آن صادر می شود. بخش خصوصی به دلیل ارزآوری از این پروژه حمایت می کند وشرکت هایی درقالب تولید، پرورش وتوزیع کرم خاکی وهمچنین تهیه وتوزیع وصادرات ورمی کمپوست فعالیت می کنند. ومدعی آن هستند که قادر به خرید مازاد کمپوست تولید شده در سطح خانوار هم می باشند.  یک نمونه از آن نیز در میدان تره بار منطقه 9 تهران  با همکاری شهرداری راه اندازی شده است که با ظرفیت  3تن درماه کار می کند. متاسفانه در سطح خانگی و برای زنان روستایی تجربه ای در ایران وجود نداشت . اما در سال گذشته در پنج استان این پروژه برای زنان روستایی اجرا شد. این پروژه به دلیل ابعاد چند گانه اقتصادی- فنی ومحیط زیستی مورد توجه زنان قرار گرفت.   5- هدف يا اهداف -هدف اصلي : توانمند سازي زنان  خانوار روستايي و كشاورزي در مديريت پسماتدهاي خانگي  و تبديل ان به كمپوست با شاخص جلوگيري از آلودگي محيط زيست و تهيه كود الي و پاك براي كشاورزي  به منظور توليد محصول سالم و با صرفه  و افزایش در آمد ایجاد اشتغال است. -ساير اهداف ·       ارتقا فعاليت خانوار روستايي و كشاورزي در جهت ايمني  و سلامت  خانوار و محيط زيست o      بهره وري  اقتصادي با شاخص كاهش هزينه هاي محیط زیستی و هزينه هاي تامين مواد الي براي توليد محصولات     o      سلامت و بهداشت فرايند توليد  محصولات كشاورزي ·       مديريت بهداشت حرفه اي خانوار كشاورز o      حفظ محيط زيست و اكولوژي  o      حفظ بيولوژيك خاك o      تعادل پايدار آب ، خاك ، گياه ·       ايجاد اشتغال خانگی ومولد  وافزایش درآمد خانوار روستایی ·       ارتقای سطح فرهنگ عمومی حفظ محیط زیست   6- گروه هدف  در این پروژه ذی نفعان اصلی زنان روستایی ودر واقع خانوار های روستایی است . اما ذی نفعان دیگری نیز هستند که الزاما در جریان این اموزش ها قرار می گیرند. مانند کارشناسان زن در استان وشهرستان . زنان تسهیلگر روستایی و حتی رهبران محلی مانند اعضای شورا های اسلامی، معلمین ودهیاران نیز در زمره این گروه ها محسوب می شوند. 7- مراحل و روش اجرايي از ان جا که این طرح یک طرح تحقیقی – ترویجی است . مجری پروژه دانشگاه، موسسات تحقیقاتی یا شرکت های متخصص در حوزه تولید ورمی کمپوست می باشد. مراحل کار به شرح ذیل انجام می شود. 1.      ابتدا محققین با کمک مروجین اقدام به برگزاری جلسه توجیهی با مدیران بخش های مختلف با محوریت ترویج می نمایند. 2.      سپس گروه های زنان روستایی با همکاری ترویج وتحقیق انتخاب می شوند. 3.      اولین کارگاه آموزشی زنان روستایی با سرفصل اهمیت تفکیک ومدیریت زباله برگزار می شود. 4.      کارگاه دوم با عنوان شناخت کرم. ابعاد، ویزگی ها ونحوه نگهداری کرم  مورد توجه است 5.      در سومین کارگاه کرم با بستر خریداری شده ودر اختیار هر یک از زنان قرار می گیرد وبه طور عملی در مورد تغذیه ونگهداری ان صحبت می شود 6.      در کارگاه بعدی زنان فعل ولنفعالات مشاهده شده را باز گو کرده ویافته های خود را منتقل می کنند ومحقق نیز به سوالات طرح شده از سوی ان ها پاسخ می دهد. با توجه به شرایط اب وهوایی ونحوه نگهداری به اجماعی می رسند که در واقع اصول نگهداری کرم  در این کارگاه تنظیم می شود. 7.      در مرحله بعد ساخت جایگاه برای اندازه های بزرگ آموزش داده شده  ودر یک سایت اجرا می شود.  این سایت عمدتا به تبدیل ضایعات دامی وکشاورزی اختصاص می یابد و به صورت گروهی توسط زنان روستای و در قالب تشکل های زنان انجام می شود. - مكان اجرايي (محدوده جغرافيايي)  مکان اجرای طرح یک روستا است . ویژگی طرح در آن است طرح پوشش کلی در یک روستا داشته باشد و بتواندکلیه خانوارهای روستایی راپوشش دهد. ملاک انتخاب روستا  عبارت است از: 1- 8 روستای انتخاب شده یکی از سایت های طرح IPM  ترویج باشد. 2-8  دارای زن تسهیل گر روستایی باشد. 3-8  با مشکل دفع بهداشتی زباله روبرو باشد.  .9- مدت زمان اجرايي  نظر به اینکه طرح شامل چند مرحله آموزشی، کارگاهی ومزرعه ای است. وبا سه گروه هدف روبرو است در مجموع چهار الی شش  ماه  برای انجام کار ودستیابی به نتایج آن  پیش بینی می شود. البته پس از آن نیز طرح ادامه خواهد یافت، چرا که در فرایند توانمند سازی زنان، آنها یاد می گیرند که چگونه بتوانند با توجه به نتایج با ارزش طرح به طور مستقل آن را ادامه دهند. اگر چه فرایند نظارت وارزیابی از طریق سیستم دولتی نیز تداوم آن را تضمین خواهد کرد. مدت زمان اجرایی :  به طور معمول بین چهار تا ششماه طول می کشد تا این طرح به مرحله برداشت ورمی کمپوست برسد.  1- برآورد هزینه طرح. هزینه طرح در ابعاد خانگی وگروهی براورد می شود. در ابعاد خانگی : هزینه های طرح برای 20 نفر از زنان روستایی به شرح ذیل است : ·       100 ساعت اموزش کارگاهی  به صورت تئوری وعملی در مزرعه . هر ساعت 20000 تومان رویهم  2000000 تومان. ·       خرید سطل های کوچک خانگی . هر سطل 50000 تومان رویهم 1000000 تومان ·       خرید کرم هر کیلو 50000 تومان ، هر سطل یک کیلو رویهم 1000000 ·       خرید دستگاه سرند به صورت مشارکتی 1500000 تومان ·       نظارت برانجام کاردر زمان چهار تا شش ماه 3000000( توسط شرکت متخصص یا موسسات تحقیقاتی) ·       جمع هزینه ها 85000000 تومان  ·       چنانچه در یک روستای بالای 50 خانوار 20 نفر یه این سبک اموزش ببینند . این اموزش در بین سایرین نیز ترویج شده و با بئودجه های استانی این پروژه ادامه می یابد. در ابعاد گروهی در قالب یک سایت : در این ابعاد عمدتا با ضایعات کشاورزی وفضولات دامی انجام می شود وهزینه های ان به شرح ذیل است : ·       100 ساعت اموزش کارگاهی  به صورت تئوری وعملی در مزرعه . هر ساعت 20000 تومان رویهم  2000000 تومان. ·       خرید کرم به میزان 100 کیلو در یک سایت 10 متر در یک متر. هر کیلو 50000 تومان . رویهم 5000000 تومان ·       ساخت جایگاه با اندازه 10متر در یک متر با سایبان 20000000 تومان ·       خرید سرند 1500000 تومان ·       نظارت شش ماهه 2000000 تومان ·       جمعا 1350000 تومان چنانکه در ابتدای بحث نیز گفته شد بهترین شکل اجرای این پروژه در شرایطی است که در هر روستا یک سایت اجرا شود وبرای پوشش عمومی یهتر است که یک دهستان تحت پوشش قرار گیرد در این صورت هزینه اجرای این پروزه برای یک دهستان با 25 روستا حدود337500000 تومان خواهد شد.  اجرای طرح در کل کشور  ده میلیارد تومان هزینه دارد.  توجه : با خرید ارزان تر کرم که امکان پذیر است هزینه ها کاهش  می یابد. 12- توجیه اقتصادی طرح براساس پایلوتی که در سال گذشته             در استان فارس انجام شد.   با ورودی 200 کیلو گرم کرم در روز 300 کیلو ورمی کمپوست تولید وبرداشت می شود.که قیمت هر کیلوورمی کمپوست 350 تومان است. رویهم 105000 تومان روزانه در یک ماه 31500000 تومان ودر یک سال به 3780000 تومان می رسد. با توجه به این که 13500000 تومان هزینه داشته است . سود پروژه برای 20 نفر24300000 تومان خواهد بود. 105000=350×300                                                                         31500  =  30 ×105000             37800000=31500000×12 2430000=1350000-37800000 شایان ذکر است بیش 90 در صد هزینه ها، هزینه های سرمایه ای است که در سالی های بعد تکرار نخواهد شد و بنابراین سود این پروژه در سالیهای آینده بیشتر است